دوستان خود را كه منافقانند تا از لشگر پيغمبر ( ص ) رو گردان شوند و آن صورت سبب شكست كار مسلمانان گردد و يا آنكه از مدينه بيرون روند و امر پيغمبر را بسمع قبول اصغا نكنند تا معدودى چند كه بيرون روند مغلوب گردند و مىتواند بود كه مفعول تخويف با صله اولياء محذوف باشد و تقدير اينكه ( يخوفكم اولياءه الذين هم ابو سفيان و اصحابه ) يعنى شيطان تخويف شما مىكند از دوستان خود كه ابو سفيان و اصحاب اويند و اين قول ابو على فارسى است * ( فَلا تَخافُوهُمْ ) * ضمير مفعول راجع است بناس ثانى بنا بر قول اول و راجع باولياء بنا بر قول ثانى يعنى اى مؤمنان نترسيد از آن مردمان كه ابو سفيان و اصحاب اويند يا مترسيد از اولياء شيطان * ( وَخافُونِ ) * و بترسيد از من در مخالفت امر من چه ايمان مقتضى ايثار خوف خداست بر خوف مردمان پس مجاهده كنيد برفاقت رسول من ( ص ) * ( إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ ) * اگر هستيد تصديق كنندگان مر وعد و وعيد مر او چون ارتداد اهل نفاق و امتناع ايشان از ايمان و امتثال امر بر حضرت رسالت ( ص ) دشوار و شاق مينمود حقتعالى جهة تسليهء خواطر آن حضرت فرمود كه * ( وَلا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ ) * و بايد كه اندوهناك نگردانند ترا آنان كه * ( يُسارِعُونَ فِي الْكُفْرِ ) * ميشتابند در يارى اهل كفر يا بسرعت واقع ميشوند در كفر بدون مبالات ايشان در آن يعنى حريصاند بر آن و آنها ابن ابى و اتباع او بودند كه از جنگ احد تخلف ورزيده ترا فرو گذاشتند و يا مراد جمعى ديگرند كه از اسلام ارتداد نمودند و بر هر تقدير ميفرمايد كه بايد محزون نسازد تو را خوف آنان كه در صدد آنند كه ضررى به تو رسانند و اعانت اهل كفر نمايند لقوله * ( إِنَّهُمْ لَنْ يَضُرُّوا اللَّه ) * بدرستى كه ايشان هرگز زيان نرسانند دوستان خدا را * ( شَيْئاً ) * چيزى بمسارعت در كفر و نصب شيئا بر مصدرية است زيرا كه در معنى شيئا من الضرر است و يا بر آنكه مفعول به باشد غرض آنست كه اهل كفر و ارتداد و نفاق هيچ چيز از ضرر بدوستان خدا نتوانند رسانيد بجهة كفر و ارتداد خود بلكه ضرر كفر و ارتداد بايشان راجع خواهد شد نه بمؤمنان كه اولياء الله‌اند و حذف اولياء در يضر اللَّه جهة تعظيم اهل ايمان است چه آن مبتنى است بر آنكه ضرر رسانيدن بمؤمنان همچنانست كه كسى در صدد آن باشد كه ضرر به خدا رساند و اشعار به آنكه هم چنان كه ضرر رسانيدن به خدا جهة ارتداد و كفر محال است ضرر باهل ايمان نيز بسبب آن محال است و ميتواند بود كه كلام بر ظاهر خود باشد و معنى اينكه كفار و منافقان ضرر به خدا نتوانند رسانيد بلكه آن ضرر راجع بنفس خودشانست پس بجهة آن خود را مسخوط و مغضوب الهى ميسازند و مستوجب عذاب ابدى ميگردانند و خود را از مثوبات اخرويه محروم ميسازند * ( يُرِيدُ اللَّه ) *